STANDART VİTES KUTULARI

Motorlu taşıt aracının motoru tarafından üretilen gücün ; aracı yürütebilmesi, araca hareket verebilmesi için döndürücü kuvvetin yeter miktarda arttırılarak önden yada arkadan çekişli sistemlere bağlı olarak tekerleklere kadar iletilmesi gerekir.Hareketin ve döndürücü kuvvetin-momentin tekerleklere iletilmesinde aktarma organları kullanılır.Aktarma organlarının bir amaca hareketi ve momenti iletmekse diğer bir görevi de motorun oluşturduğu momenti çoğaltmaktadır.
Günümüzün motorlu taşıt araçlarında , hızlı yol alma ve üzerine bindirilen yükü taşıyabilme özellikleri aranmaktadır.Yükü taşıyabilme ve yük altında istenilen hızlı gidebilme motorun momentine, daha doğrusu çekiş kuvvetine bağlıdır.Motorun sağlayabileceği moment veya çekiş kuvveti, yapısı ile sınırlıdır.Motorun istenilen bütün kuvvetleri, sonsuz sayılarda çekiş kuvvetlerini almak mümkün değildir.Böyle bir motor aşıra derecede büyük olacağından pratikte yapımı olanak dışıdır. Bu nedenle başka yollarla momenti arttırmak zorunludur.Aktarma organlarından transmisyonlar-vites kutuları transfer kutuları, diferansiyeller ve cerler, motordan alınan momenti çoğaltarak tekerliklere iletirler ve yokuşlarda gidişi sağlamak veya duran aracı yerinden kaldırmak veya harekete geçirmek için tek başına yeterli olmaz; yada yukarıda belirtilen büyüklükte bir motor yapmak lazım gelir.Denilebilir ki bir noktadan sonra motorun yardıma ihtiyaç vardır; buna moment ihtiyacı denir.Çünkü, duran aracı yürütmek için gereken moment, hareket halindeki aracı sürmek için gereken momentten daha fazladır.
Motorun ihtiyaç duyduğu momenti-torku sağlamak için yukarıda açıklandığı gibi vites kutusu gereklidir.Bir moment çoğaltıcısı yada değiştiricisi olan vites kutusunun kullanılması ile motorun mevcut gücü değişen yol ve yük şartlarına uyarlanır.bir bakıma moment tork, çekiş değiştirici gibi çalışarak tekerliklerin daha kuvvetli dönmelerini temin ederler.
Şu halde motordan alınan hareketin devrini düşürerek, redüksiyona uğratarak tekerleklere kadar iletmek ve araca , yapısının imkan verdiği oranda çekiş kazandırmak için aktarma organlarına ihtiyaç vardır.Motor tek başına düz yolda aracı uygun bir hızda götürecek gücü verebilir, ancak,

1-TEMEL KAVRAM VE TERİMLER:Yapısal tekniklerin anlaşılması için bazı temel terim ve kavramların açıklanması gerekir.

MOMENT (TORK):Moment ve tork döndürme kuvvetini ifade eder.Momenti oluşturan elemanlardan biri kuvvettir;birimi kg. dır.Diğeri üzerine kuvvet uygulanan levyenin boyudur; birimi metredir.Şu halde moment yada tork kuvvet ile mesafenin, diğer bir söyleyişle kuvvet ile kuvvet kolunun çarpımından ibarettir.Birimi, kg.m. dir; T veya M ile gösterilir.

2. GÜÇ: Güç, birim zamanda yapılan iş olarak ifade edilir.Güç de moment gibi iki elemandan oluşur.Bunlar moment ile hızdır.Momenti döndürme kuvveti olarak kabul edersek, hız da açısal karakter kazanır.Bu bakımdan dönmekte olan bir milin “n” devirle döndüğünü kabul edersek, açısal hızı W=2 n/60= n/30 radyan/saniye olur.Güç = T.W olarak ifade edilir.Birimi kendisin meydana getiren faktör ve elemanların biriminden yararlanarak bulunabilir.G=kg.m.rad./saniye=kg.m/sn. olur.

3. TRANSMİSYON:Motor momentinin çoğaltılmasını yada azaltılmasını sağlayan üniteye transmisyon veya vites kutusu denir.Terim tam anlamı ile istenileni açıklayamıyor.Çünkü, transmisyon aynı zamanda motorun gücünü aktaran bir organdır.Bununla beraber hız değişmelerine imkan verir.Bütün bunlardan sonra transmisyon terimini, momenti ve hızı değiştiren, hareketi ileten bir organ olarak ifade edebiliriz.

DEVİR, MOMENT VE TORK İLE İLGİLİ AÇIKLAMALAR:
1. Motorun devri sabit kalır momenti (torku) çoğaltılırsa, hız düşer, güç artar.
2. Motorun devri sabit kalır ve momenti azalırsa güç azalır fakat hız artar.

VİTES KUTUSUNDAN İSTENİLEN GÖREVLERİ:
1. Motorla tekerlek arasını keserek irtibatını keserek taşıt hareket etmeden motorun çalışmasını sağlar.
2. Taşıtın ilk harekete geçebilmesi bir yokuşu çıkabilmesi veya çabuk bir şekilde hızlanabilmesi için gerekli moment artışı ve hız artışı sağlamak.
3. Yol ve trafik durumuna göre taşıta uygun hızı vermek.
4. Taşıta geri hareket temin etmek.

TRANSMİSYONDA KULLANILA DİŞLİ ÇEŞİTLERİ
1. Düz dişli
2. Helisel dişli
3. Konik düz dişli
4. Helisel konik dişli
5. Sonsuz vida dişli
6. Kramyer dişli
7. Planet dişli

DİŞLİ ORANI DEĞİŞİMİ:
1. Bir dişli sisteminde hareket veren dişli hareket alan dişliler birbirinin aynı ise bu durumunda r bir olur. Hız ve moment değişimi olmaz.
2. Bir dişli sisteminde hareket veren dişli hareket alan dişliden büyük ise r’ birden büyük olur.Çıkış devri düşecek buna karşılık çıkış momenti büyüyecek .
3. Bir dişli sisteminde hareket veren dişli hareket alan dişliden küçük ise bu durumda r’ birden küçük olur. Bu durumda çıkış devri artacak buna karşılık çıkış momenti azalacaktır.

VİTES KUTUSUNUN PARÇALARI:
Prizdirek mili
Grup mili
Manşonlar
Kurt dişliler
Geri vites mekanizması